Những chú mèo minh triết

HGYT – Không có lý trí thì con người chẳng khác chi loài vật, nhưng mạnh mẽ về lý trí cũng không thể giúp con người trở nên an vui, thanh thản. Vậy, chúng ta phải sống như thế nào? Đáp án vẫn luôn luôn nằm trong chính nội tâm của bạn! Đầu năm sớm, xin nói chuyện mèo…
Mở sách sinh vật ra xem, Mèo là động vật có vú nhỏ và ăn thịt, sống chung với loài người, được nuôi để săn vật gây hại hoặc làm thú cưng… Chỉ được cái kêu meo meo và ăn vụng, chứ con mèo mà minh triết cái gì? Có phải bạn đã ngoa ngôn lộng ngữ cho cuộc đời vui nhộn thêm chút đỉnh?

Xem thêm>>

HƯỚNG ĐẾN TÌNH YÊU CỦA NGƯỜI KHÁC ĐỂ THA THỨ

HÒA GIẢI NƠI NGHỊ TRƯỜNG

Xin thưa: Người Việt ta vốn bẩm tính hiền hòa, dễ thương, nhẫn nại … nên con mèo của chúng ta cũng rất mực ôn nhu, lãng mạn, chịu khó “trèo lên cây cau, hỏi thăm chú chuột … ” và suốt đời cứ trèo lên trèo xuống hoài không chán rồi lộn tới lộn lui hỏi thăm chú chuột không biết mệt. Còn người Ấn Độ vốn ưa chuộng triết lý, đạo học, tư tưởng … nên con mèo của họ đương nhiên lại càng minh triết hơn. Nghĩa là người Ấn mượn chú mèo để diễn tả tư tưởng, đạo lý của họ, cũng như họ đã mượn tất cả sự vật hữu hình và vô hình để mô tả Chân lý và tìm kiếm giải thoát, hạnh phúc …

Trong văn học dân gian Ấn Độ, mèo là biểu tượng cho sự tò mò, tọc mạch. Trong triết học, tư tưởng, mèo biểu tượng cho lý trí, cho lý luận. Mèo là nhà luận lý bén nhạy, sắc sảo nhất.

Thật ra, cái tính khí tráo trở, sẵn sàng giương vuốt sắc gầm gừ mỗi khi không vừa ý và bất ngờ co rút cặp móng mỗi khi âu yếm vòi vĩnh chủ nhân – chính điều ấy chứng tỏ loài mèo có vẻ “nhà chính trị” ranh ma quỷ quyệt hơn bất cứ loài thú nuôi nào! Đôi khi mèo tỏ ra hữu dụng nhưng khá nguy hiểm. Dù sao mèo cũng đã hoàn thành chức năng của một vật nuôi, và giúp canh chứng loài chuột đục khoét đồ dùng, gặm nhấm thực phẩm, lại kết bạn, sống chung với loài người … tương tự như loài người chúng ta từ xưa đến nay vẫn chấp nhận sống chung với lý trí và luôn có ảo tưởng rằng con người mãi mãi điều động được lý trí.

Lý trí thường được người Tây phương tôn sùng hết mức do những thành quả vượt bậc của nền khoa học duy lý mang lại cho toàn thể nhân loại trong suốt mấy thế kỷ nay.

Thật như vậy, cứ nhìn vào vô số những tiện nghi và lợi ích đã làm cho thế giới này đổi thay từng giờ từng phút, chúng ta không thể không thán phục một nền văn minh đặt cơ sở trên lý trí con người! Nhưng, hạnh phúc thật sự mà con người mong muốn vươn tới qua bao nhiêu bể dâu của cuộc sống thì vẫn còn xa vời, dường như phải nói là bất khả!

Người Đông phương từ lâu lắm vẫn luôn luôn dè dặt trước những thành tựu hiển nhiên của lý trí. Họ không chối bỏ những tiện ích cụ thể nhờ vào năng lực vô biên của lý trí, nhưng vẫn khao khát tìm kiếm một cái gì bên ngoài lý trí, bởi vì họ quan niệm “Lý trí không phải là Tất cả!”.

Lý trí con người chẳng qua chỉ là anh chàng Tôn Ngộ Không tưởng chứng vô địch, nhưng có những vấn đề đơn giản mà chàng cũng đành bó tay, buộc phải cầu vienej đến giọt nước cam lộ của Quan Thế Âm. Cái khôn ngoan lanh lợi của “ông đại thánh tự phong” chỉ là vũng nước ao tù nhỏ nhoi nếu đem sánh với đại dương vô hạn của trí tuệ Như Lai. Rõ ràng sức mạnh “bằng trời” của con người đôi khi phải chấp nhận cái hạn chế tất yếu trước nhiệm mầu của tình thương vô phân biệt, của những giá trị siêu hình không thể biện giải, phân tích bằng lý trí đơn thuần.

Không có lý trí thì con người chẳng khác chi loài vật, nhưng mạnh mẽ về lý trí cũng không thể giúp con người trở nên an vui, thanh thản.

Vậy, chúng ta phải sống như thế nào?

Đáp án vẫn luôn luôn nằm trong chính nội tâm của bạn!

Những chuyện kể sau đây kèm theo một số nhận định nho nhỏ chỉ là những gợi mở vui vui, được tổng hợp từ nhiều nguồn Truyện cổ Ấn Độ qua Vivekananda, triết gia Bhagavan Rajneesh và các học giả Tây phương như Rudyard Kipling, John Yale, Carling Fonicci …

Con mèo của nhà sư

Một ông sư tu hành trong một tịnh thất nhỏ, nơi yên tĩnh xa cách thị thành. Quyết chí tu tập để giải thoát nên sư chăm chỉ thiền quán không bao giờ bê trễ, lười biếng – tự nguyện sống trong cảnh thanh bần nhưng luôn tìm thấy niềm hoan lạc vô biên, kết quả của sự tinh tấn không ngừng.

Con meo 1

Ảnh minh họa: Con mèo

Nhưng ông sư này cũng bị phiền phức do lũ chuột mang lại, khiên sư không thể tham tiền nhập định được. Bầy chuột lại còn gặm nhấm y phục, và xơi sạch chút thức ăn ít ỏi do sư bỏ công nhẫn nại khất thực hàng ngày. Sư đem vấn đề này ra hỏi ý kiến của các vị bô lão khôn ngoan: – “Làm thế nào để giải quyết sự quấy rối của các chú chuột?”. Họ liền đáp:

– Khó khăn gì chứ? Sư cứ mang về một con mèo thì các chú chuột ba chân bốn cẳng lỉnh đi chỗ khác liền ngay!

Người đệ tử mang đến cho sư một chú mèo nhỏ; và từ khi có chú mèo thì tịnh thất của sư không còn bị lũ chuột gây nhiễu loạn nữa.

Sư thấy sự góp mặt của chú mèo này quả nhiên giúp sư tu hành tinh tấn hơn, mọi thứ trở nên ngăn nắp, trật tự hơn. Nhưng, ngặt một nỗi là cáci việc kiếm cho ra thức ăn cho chú mèo đúng là một vấn đề nan giải: Ngoài thời gian hành thiền, sư còn phải đi xin chút sữa để nuôi mèo. Nhà dân thì ở xa, lại không phải nhà nào cũng có nuôi bò, nên sư cảm thấy vất vả khi cáng đáng thêm chú mèo này.

Có người khuyên sư: Tại sao sư lại không nuôi một con bò cái để luôn luôn có sẵn sữa nuôi nèo, cần chi phải khổ nhọc đi xin nơi này nơi khác?

Thật là một ý kiến tuyệt diệu! Thế là sư bắt đầu nuôi một con bò sữa. Mỗi sáng, chỉ cần ra chuồng, vắt chút sữa cho mèo, mà chẳng tốn thì giờ bao nhiêu. Sư nghĩ, mình vẫn còn nhiều thời gian để tu tập, chẳng sao cả!

Nhưng chuyện đâu có đơn giản như vậy mãi. Bởi vì con bò cái phải đẻ ra bê con thì vú của nó mới luôn luôn đầy sữa, và cần phải có … bò đực thì bò cái mới hoàn thành chức năng sanh đẻ. Rắc rối dzậy đó! Từ một con bò cái, sư lại phải cưu mang thêm một con bò đực, rồi thời gian sau phát triển thành nhiều bê con, rồi chẳng mấy chốc, cả đàn bò đông đúc xuất hiện bên cạnh tịnh thất.

Khoàng mười năm sau, mọi người đi ngang qua tịnh thất năm xưa, họ chẳng trông thấy đâu là dấu vết tu hành của ông sư ngày trước. Bây giờ, nơi này chỉ là một trang trại trù phú biết bao công nhân tấp nập làm việc, với chuồng bò bay thẳng cánh, bò mẹ bò con cũng cò bay thẳng cánh, nhà cửa cò bay thẳng cánh. Và ông sư đã trở thành một ông chủ bự với gia sản kếch sù, cùng vợ con điều khiển một sản nghiệp bề thế, đàng kể nhất vùng! Có lẽ giờ này ông chủ đã quên khuấy đi mất những buổi tịnh tu và những năm tháng an lạc trong thiền định năm xưa!

Ôi, con mèo của lý trí!

Con mèo biện chứng

Con rết đang bước đi với một trăm chân.

Mà như bạn biết đấy, bước đi với một trăm chân quả là điều lạ lùng quá đỗi, đúng là một kỳ tích. Con người chỉ điều động hai chân thôi, cũng đủ phiền phức, mỏi mệt lắm rồi, thế mà con rết sử dụng đến bước đi với một trăm chân! Nhưng con rết bao giờ cũng thoải mái, hạnh phúc mặc dù nó phải bước đi với một trăm chân; nó chẳng bao giờ thấy có vấn đề gì khó khăn cả. Nó đã sống, đã yêu, đã hận thù, đã di chuyển, đã làm đủ mọi thứ chuyện trên đời mà không bao giờ sinh chyện – bởi vì lý trí của nó không bao giờ đặt vấn đề . Đơn giản như chúng ta thôi, nó không sống với lý trí, thế thôi!

Hôm nọ, có một con mèo tình cờ gặp chú rết nhà ta (có bản ghi là con cáo, còn gọi là chồn. Tục ngữ có câu: Mèo già hóa cáo, Cáo già hóa chằn tinh. Cáo hay mèo hay chồn cũng được thôi!). Con mèo chăm chăm nhìn chú rết. Nó quan sát, nó phân tích, nó suy diễn, nó tổng hợp và dẫn chững, biện chứng, cuối cùng nó không tin được sự việc hiển nhiên này: Làm sao mà con rết điều động nổi trăm chân? Nó nói với chú rết:

– Hãy hượm đã nào! Tôi có câu hỏi biện chứng đây này: Làm sao mà anh có thể bước đi với một trăm chân như vậy? Làm sao mà anh biết chân nào đưa ra trước và chân nào nối theo sau? Anh có đến một trăm chân? Thế mà anh vẫn bước đi vô cùng nhịp nhàng! Làm sao anh tạo ra nổi sự hài hòa giữa các đôi chân như vậy?

Con rết ngạc nhiên một thoáng rồi nói:

– Đằng ấy nói mình có một trăm chân à? Mình chưa nghĩ ra rằng mình có đến một trăm chân, nhưng mình đã bước đi như thế từ nhỏ tới bây giờ. Đợi mình suy nghĩ một chốc đã nào!

Thế rồi, con rết nhắm mắt lại. Lần đầu tiên tâm trí con rết trở nên bị phân chia: Lý trí là người quan sát và bản thân nó là đối tượng bị quan sát. Lần đầu tiên con rết trở thành hai. Lâu nay, nó bao giờ cũng sống, bước đi, và toàn bộ cuộc đời nó là một khối toàn thể, không có ai quan sát đừng nhìn vào bản thân nó, nó chưa bao giờ bị phân chia, nó là một sinh linh nhất thể. Nó không cần biết tới nó đang có bao nhiêu chân, không thắc mắc làm sao để quản lý nổi số chân của mình!

Bây giờ, vì con mèo đặt vấn đề, (nêu lên câu hỏi) – mà toàn bộ con người nó bị phân chia thành hai.

Lần đầu tiên sự phân chia nảy sinh. Nó buộc phải nhìn vào bản thân mình mà suy nghĩ. Nó trở thành chủ thể và khách thể, nó đã trở thành hai.

Như thế, nó bắt đầu bước. Nhưng, hỡi ôi, khó quá! Gần như là không thể được! Nó bỗng dưng bị ngã nhào – bởi vì làm sao bạn có thể nắm vững và làm chủ đến một trăm cái chân?

Con mèo cười toáng lên:

– Tôi biết mà! Anh không thể quản lý nổi một trăm cái chân kia mà! Tôi đã biết tỏng tất cả sự việc!

Dàn dụa nước mắt, con rết bắt đầu khóc.

– Thiệt tình tôi chưa bao giờ gặp khó khăn như vậy! Anh đã tạo vẫn đề cho tôi. Bây giờ tôi chẳng thể bước đi tự nhiên như trước!

Trọn đời, hạnh phúc bước đi mà không bao giờ quan tâm đến sự việc mình đang có một trăm chân. Nhưng hôm nay chị Mèo bỗng dưng đặt ra vấn đề “Làm sao quản lý nổi một trăm chân?” khiến tôi buộc phải sử dụng lý trí, giải quyết các câu hỏi, truy tìm đáp án … và rồi lý trí đã dẫn tôi đến khốn khổ, mệt mỏi, nhức nhối!

Hãy coi chừng … lý trí!

Con mèo tinh quái

Chuyện kể rằng có một người đàn ông sống một mình trong căn nhà nhỏ ở ngoại ô, lúc nào cũng bị những chú chuột đủ loại khuấy phá. Bác hàng xóm bèn khuyên anh ta nên nuôi một con mèo để anh ta khỏi đơn chiếc, lại nữa khiến bọn chuột không dám quấy rầy.

lu chuot

Ảnh minh họa: Chuột

Thế là anh ta mua một chú mèo nhỏ. Và dĩ nhiên căn nhà trở nên vui tươi khoái hoạt hơn lên, bởi vì chú mèo vừa giúp anh ta có thêm người bạn thân thiết, vừa xua đuổi bầy chuột đêm ngày luôn luôn chực rình để kiếm chác.

Thời gian êm ả trôi qua với những ấm cúng, rộn rã tươi vui dưới mái nhà. Và không may mắn cho anh ta khi cuộc sống chẳng còn nhẹ nhàng như trước. Bên những tiện nghi do chú mèo đem đến, bỗng dưng xảy ra một biến cố ngoài dự tính: Chú mèo với bản năng phá phách, nghịch ngợm, luôn luôn bày trò. Chuột dĩ nhiên đã lánh xa, nhưng chú mèo vẫn nhảy lung tung khắp căn phòng, lục lọi mọi ngăn kệ sách vở, lại còn làm đổ mực vấy bẩn lên bàn ghế, xô lệch chén bát và cắn rách cả tủ quần áo. Mỗi khi anh ta lên tỉnh hoặc có việc phải xa nhà, lúc trở về thì anh ta thấy mọi thứ không phải là nhà của mìn nữa: Đồ đạc ngổn ngang, bàn ghế xiêu vẹo, chăn màn tơi tả như sau trận hỏa tai, khiến anh ta tốn nhiều thì giờ để thu xếp lại cho gòn gàng.

Quá đỗi bực mình, dường như không thể chịu đựng nổi. Anh ta nghĩ rằng, chỉ có cách đuổi chú mèo đi khỏi nhà mới mong yên chuyện, trả lại cho căn nhà những giây phút yên lành như xưa. Nhưng, chú mèo ở quen nơi này lâu rồi, lại quá yêu mến chủ, hễ mèo bị vứt ngoài đống rác, thì khoảng nửa giờ sau, chú lần mò đánh hơi và quay về như chưa hề có gì xảy ra cả. Nếu được mang ra khỏi thành phố rồi bỏ rơi đâu đó, thì hôm sau chú mèo lại xuất hiện trước mặt anh ta như chưa hề xa cách nhau! Anh ta đổi thay bất kỳ phương pháp nào cũng vô hiệu, không thể đuổi chú mèo tinh quái này ra khỏi nhà.

Cuối cùng anh ta quyết định vứt bỏ chú mèo vào rừng sâu mới mong đoạn tuyệt người bạn tái tính và hay gây phiền lụy này.

Bởi vì muốn chú mèo không thể tìm ra đường về nhà mình, anh ta cố ý vào thật sâu, tận nơi hoang vắng nhất. Đường rừng thì nhiều ngã ba, ngã bốn, ngã năm. Anh ta cứ đi mãi như thế, cho đến khi anh ta chợt phát giác ra rằng, mình bị lạc đường mất rồi. Mặc dù anh ta ngước nhìn bốn phía để tìm phương hướng, ngõ hầu tìm ra manh mối đường về. Nhưng, càng lúc anh ta càng đi xa hơn. Rừng sâu vẫn im lìm, núi thẳm với bao nhiêu nguy hiểm rình rập, bóng tối dễ sợ bắt đầu buông xuống trên những nỗi bất an.

Trước hiện trạng vô cùng bị thảm này, anh ta đành cho phép mình đầu hàng và miễn cưỡng thả chú mèo ra. Loài vật thường được thiên nhiên ưu ái ban cho những giác quan đặc biệt, để lúc lâm nguy có thể đánh hơi tìm ra con đường trở về nơi ở cũ. Còn anh ta, giở trò gì bây giờ? Không, không có cách nào tuyệt vời và khỏe khắn cho bằng “cũng liều nhắm mắt đưa chân” đi theo sau đuôi chú mèo để … quay trở lại nhà!

Lý trí của chúng ta cũng y như vậy. Lý trí luôn đa năng, đa hiệu, tạo ra cho chúng ta biết bao tiện nghi ích lợi cho cuộc sống, nhưng đồng thời lý trí cũng tạo ra vô số nhu cầu vô ích, nguy hại cho con người, chưa kể gây thêm bao nhiêu mê lụy, phiền toái; khiến tâm hồn chúng ta ngày càng trở nên bận rộn, sợ hãi vô lối và làm chúng ta trở nên bị trói buộc, bất an, căng thẳng, mệt mỏi. Nhưng nếu chúng ta phát hiện bao nhiêu khiếm khuyết, bất toàn của lý trí, và dẫu chúng ta chê chán muốn buông bỏ lý trí … cho thanh thản phận người, thì cũng không phải là chuyện dễ dàng gì!

Tác giả: Theo văn hóa phật giáo số xuân Tân Mão

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *